Acht vragen over de Fair Practice Code

Een code voor eerlijk werk in de kunst- en cultuursector. Naast de Governance Code Cultuur en de Code Culturele Diversiteit ligt er nu ook een Fair Practice Code. Een morele cao die voor meer balans moet zorgen.

De code werd gemaakt door Kunsten’92, een belangenorganisatie voor de kunst-, cultuur- en erfgoedsector, naar aanleiding van vragen uit de sector zelf. Er staan basisprincipes in – solidariteit, transparantie, duurzaamheid, diversiteit en vertrouwen – die de basis moeten vormen voor een sterke kunst- en cultuursector. De 1.0-versie die nu op tafel ligt moet vooral discussie op gang brengen. We spraken Marianne Versteegh, algemeen secretaris van Kunsten’92, over deze eerste versie, en legden haar een aantal prangende vragen voor.

  1. Wat is het doel van de Fair Practice Code?

“Het doel is de kunst- en cultuursector meer in balans te brengen. Bezuinigingen hebben de sector zwakker gemaakt. Door de Code willen we het honorarium niet langer ondergeschikt laten zijn. Met name kunstenaars en werkenden hebben daaronder geleden omdat ze toch wel doorgaan, ook al worden ze slecht of niet betaald. Daarvoor moet eigenlijk de structuur van de sector veranderen. We zouden toe kunnen groeien naar een model waarbij talentvolle makers de ruimte en zekerheid geboden wordt om te groeien. We willen ook kijken naar het verduurzamen van organisaties. Denk hierbij vooral aan het terugbrengen van basis in organisaties die vooral door vrijwilligers bij elkaar gehouden worden, of waar het door projectbudgetten aan basis ontbreekt.”

  1. Voor wie is deze code?

“Voor iedereen. Maar het zijn de makers die het hebben ontwikkeld. Veel van hen zijn ook freelancers. Door een betere positie op de arbeidsmarkt te claimen, en van instellingen te vragen de Fair Practice Code te hanteren, kan meer perspectief worden gecreëerd.”

  1. De economie trekt aan, er is meer geld beschikbaar, is een code over eerlijke betaling nu wel nodig?

“Iedereen is het er wel min of meer over eens dat door de bezuinigingen van de laatste jaren juist de flexibilisering is doorgeslagen en er te weinig perspectief is geboden. Het veld is echt een stuk zwakker geworden. We hebben stevige infrastructuren nodig die duurzaamheid kunnen garanderen zonder het creatieve proces op slot te zetten. De balans moet hersteld worden.”

  1. Er staat veel over vertrouwen in de code, hoe zet je dat om in beleid?

“De code is een soort paraplu waaronder per sub-sector (denk hierbij aan podiumkunsten, beeldende kunst of dans, red.) de richtlijnen, cao’s en andere afspraken zullen vallen die er gemaakt gaan worden of al zijn. Daarnaast is het een mentaliteitskwestie. We leven in een harde economie, het zal niet overal zomaar veranderen, maar als instellingen en subsidiegevers, de overheid en andere betrokkenen het belang van de code onderschrijven kunnen we wel langzaam die kant op bewegen.”

  1. Er staat in de code dat iedereen, ook freelancers, eigenlijk alleen zouden moeten werken met mensen die de code hanteren. Hoe werkt dat in de praktijk?

“Dat zal een heet hangijzer zijn. Voordat zo’n principe echt goed toegepast kan worden zijn we nog wel even onderweg, maar het is een belangrijke voorwaarde om de code echt mogelijk te maken. Je hebt een hoge mate van transparantie nodig. Je kunt het vergelijken met de Gouvernance Code Cultuur, het heeft ook even geduurd voordat die breed ondertekend werd maar nu zetten organisaties het in hun vacatures. Zo gaat dat hierbij ook denk ik. Freelancers moeten er zelf mee durven zwaaien, ze moeten samenwerken met organisaties die de code agenderen, het moet bij politici en fondsen onderwerp van gesprek worden. Hoe meer mensen ermee bezig zijn hoe makkelijker het wordt er ook actief mee te werken.”

  1. Wat is op dit moment het effect van de code?

“Het is onderwerp van gesprek geworden. Waar er vroeger niet over gesproken werd en mensen al lang blij waren dat ze iets konden doen, wordt er nu in ieder geval al gepraat over het honorarium.”

  1. Zijn er al concrete voorbeelden van de implementatie van de code?

“Ja, bijvoorbeeld de honorariumrichtlijn bij het Mondriaanfonds. Ook bij componisten is er richtlijn die functioneert. Ook bij film en podiumkunsten wordt eraan gewerkt. Maar het is per sub-sector enorm verschillend wat uiteindelijk zal werken, alleen al omdat overal de financieringsstructuren heel anders in elkaar zitten.”

  1. Versie 1.0 ligt er nu, wat is de volgende stap?

“Met allerlei mensen en organisaties praten, kijken wat de implementatie van de code betekent, en op welke punten de code aangepast moet worden zodat hij ook daadwerkelijk ondertekend gaat worden. Het is gepresenteerd als morele cao, het gaat in eerste instantie over de waardes en principes. Nu gaan we kijken hoe die waardes en principes in de praktijk gebracht kunnen worden. We krijgen al veel positieve reacties. Dat schept vertrouwen.”

Tot slot

Begin 2018 moet de definitieve Fair Practice Code klaar zijn. Tot die tijd moet er draagvlak gecreëerd worden en ligt de focus op het ontwikkelen van de code door middel van gesprekken met betrokkenen en reacties via fairpracticecode@kunsten92.nl. Je kunt dus zelf ook iets bijdragen. Meer informatie kun je vinden op www.kunsten92.nl.

De Fair Practice Code is een onderdeel van de Arbeidsmarktagenda. Daarin staan actiepunten voor het arbeidsmarktbeleid van de gehele culturele en creatieve sector. Het richt zich op het uitvoeren van dat beleid door de sector zelf. De presentatie van die agenda is op 14 november 2017. Aanmelden kan op de site van Kunsten’92.

Tekst: Rosa Scholtens, Culturele vacatures

Update:

November 2017: Ook de overheid wil de balans in de kunst- en cultuursector terugbrengen. De verbetering van de arbeidsmarktpositie van kunstenaars wordt een van de belangrijkste prioriteiten van de nieuwe cultuurminister Ingrid van Engelshoven (D66). Ze beloofde tijdens haar eerste debat als cultuurminister om in februari met een actieplan te komen, als ze ook haar visie op cultuurbeleid bekendmaakt. Lees het hele artikel in NRC.

, , , , , ,

Nog geen reacties.

Geef een reactie